Veri 21. yüzyılın en kritik varlığıdır. Bir kurumun finansal bilgileri, müşteri verileri, Ar-Ge çalışmaları ya da operasyonel süreçleri tek bir felaketle yok olabilir.
Backup sadece dosya kopyalamak değil iş sürekliliğinin, yasal uyumluluğun ve güvenliğin garantisidir.
İstatistikler (IDC, Gartner vb. raporlarına göre):
- Veri kaybı yaşayan şirketlerin %60’ı 6 ay içinde iflas riskiyle karşı karşıya kalıyor.
- Fidye yazılımı saldırılarında, ödemeyi yapan kurumların %40’ı verilerine yine ulaşamıyor.
- Düzenli restore testi yapmayan kurumların %70’i, backup’larının çalışmadığını kriz anında fark ediyor.
Veri kaybı nedenleri:
- Donanım arızaları (disk bozulması, RAID hataları),
- Kullanıcı hataları (yanlış silme, yanlış yapılandırma),
- Fidye yazılımları ve siber saldırılar,
- Doğal afetler (yangın, sel, deprem),
- Elektrik kesintisi veya güç dalgalanmaları.
Sonuç: Doğru backup modeli seçmek, sadece IT’nin değil tüm şirketin ayakta kalmasını sağlar.
Backup Modelleri
1 Full Backup
- Tanım: Tüm verinin eksiksiz kopyası alınır.
- Avantaj: Restore çok kolaydır (tek kopya yeterli).
- Dezavantaj: Yavaş, yüksek depolama ihtiyacı.
- Kullanım Senaryosu: Küçük işletmeler, kritik sistemlerin haftalık/aylık yedekleri.
2 Incremental Backup
- Tanım: Sadece son yedekten bu yana değişen veriler alınır.
- Avantaj: Hızlı, az depolama kullanır.
- Dezavantaj: Restore için tüm zincire ihtiyaç vardır. Zincir kırılırsa geri yükleme riske girer.
- Kullanım Senaryosu: Büyük veri tabanları, günlük/yarım saatte bir yedekleme senaryoları.
3 Differential Backup
- Tanım: Son Full Backup’tan bu yana değişen tüm veriler yedeklenir.
- Avantaj: Restore için sadece Full + son Differential gerekir.
- Dezavantaj: Incremental’dan daha fazla yer kaplar, süre uzar.
- Kullanım Senaryosu: Orta ölçekli sistemler, haftalık Full + günlük Differential kombinasyonu.
4 Synthetic Full Backup
- Tanım: Full + Incremental birleşiminden yazılımın “sanal full” oluşturması.
- Avantaj: Fiziksel Full kadar güvenilir, disk/ağ açısından verimli.
- Dezavantaj: İleri seviye yazılım desteği gerekir.
- Kullanım Senaryosu: Enterprise backup çözümleri (Veeam, NetBackup, Commvault).
5 Forever Incremental
- Tanım: Tek seferlik Full, sonrası hep Incremental. Yazılım gerektiğinde “full” simüle eder.
- Avantaj: Çok verimli, modern sistemlerde yaygın.
- Dezavantaj: Restore karmaşık olabilir.
- Kullanım Senaryosu: Sürekli yedekleme gereken kurumlar (finans, sağlık).
6 Mirror Backup (Ayna)
- Tanım: Verilerin anlık kopyalanması.
- Avantaj: Gerçek zamanlı koruma.
- Dezavantaj: Hatalar da anında kopyalanır.
- Kullanım Senaryosu: Kritik veri tabanları, anlık işlem yapan finans uygulamaları.
7 Snapshot
- Tanım: Diskin/sistemin belirli anda “fotoğrafı”.
- Avantaj: Çok hızlı, az alan kullanır.
- Dezavantaj: Yedek değil, kısa süreli koruma sağlar.
- Kullanım Senaryosu: VMware/Hyper-V ortamları, test & geliştirme sistemleri.
8 Continuous Data Protection (CDP)
- Tanım: Verilerin gerçek zamanlı veya çok kısa aralıklarla sürekli kopyalanması.
- Avantaj: RPO sıfıra yakın, veri kaybı yok.
- Dezavantaj: Karmaşık ve maliyetli.
- Kullanım Senaryosu: Bankalar, borsalar, finans kuruluşları.
9 Tape Backup (Manyetik Bant)
- Tanım: Verilerin manyetik kasetlere yazılması.
- Avantaj: Çok uzun süreli saklama (10–30 yıl), offline koruma (air-gap).
- Dezavantaj: Geri yükleme yavaş.
- Kullanım Senaryosu: Arşiv, yasal saklama, felaket kurtarma merkezleri.
10 Cloud Backup
- Tanım: Verilerin bulut ortamına aktarılması.
- Avantaj: Coğrafi yedeklilik, esneklik.
- Dezavantaj: İnternet bağımlılığı, uzun restore süresi.
- Kullanım Senaryosu: SMB’ler, hybrid IT, global şirketler.
11 Hybrid Backup
- Tanım: Hem lokal (on-prem) hem bulut backup kombinasyonu.
- Avantaj: Hızlı lokal restore + felaket durumunda bulut backup.
- Dezavantaj: Çifte maliyet.
- Kullanım Senaryosu: Orta–büyük ölçekli kurumlar, regülasyona tabi şirketler.
Backup Stratejileri
3-2-1 Kuralı
- 3 kopya (1 üretim + 2 yedek)
- 2 farklı ortamda (disk, cloud, tape vs.)
- 1 offsite (başka lokasyon/DR site)
3-2-1-0 Kuralı
- 3 kopya
- 2 farklı medya
- 1 offsite
- 0 hata (regular restore testleri)
Air-Gap ve Immutable Backup
- Air-Gap: Fiziksel olarak izole edilmiş yedek (ör. tape).
- Immutable Backup: Silinemeyen/değiştirilemeyen yedekler (özellikle ransomware karşısında kritik).
