Gerçek Koruma mı? Anlık Geri Dönüş Noktası mı?
Sanal sunucu altyapılarının yönetiminde en kritik konulardan biri veri güvenliğidir. Geri dönüş planları, kurtarma senaryoları ve test ortamları oluştururken sistem yöneticilerinin en sık başvurduğu yöntemlerden biri Snapshot almaktır. Ancak çoğu zaman göz ardı edilen bir gerçek var: Her Snapshot, aynı şey değildir.
Bu makalede, hem yeni başlayanlar hem de deneyimli sistem yöneticileri için, VMware ve Storage katmanında alınan Snapshot’lar arasındaki temel farkları tüm boyutlarıyla ele alacağız.
Snapshot Nedir?
Basitçe anlatmak gerekirse, snapshot, bir sistemin mevcut durumunun (veri, yapılandırma ve durumu) dondurularak kaydedilmesidir. Böylece istenmeyen bir değişiklik olduğunda sistem bu “anlık görüntüye” geri döndürülebilir.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: Snapshot’ın nerede alındığı, ne kadar süreyle tutulabileceği ve hangi amaçla kullanılacağı çok önemlidir.
1. VMware Snapshot Nedir?
VMware Snapshot, bir sanal makinenin (VM) disk durumu, konfigürasyonu ve isteğe bağlı olarak RAM içeriğiyle birlikte, belirli bir andaki halinin kaydedilmesidir. Bu işlem ESXi hypervisor üzerinde gerçekleşir.
Teknik Olarak Ne Olur?
- VM’nin disk dosyası (VMDK) üzerine yazım durdurulur.
- Tüm değişiklikler yeni bir delta dosyasına (.vmdk) yazılır.
- Bellek snapshot seçilirse RAM içeriği de kaydedilir (.vmsn dosyası).
- Bu delta dosyaları büyüdükçe, performans düşer ve yönetim zorlaşır.
Avantajları:
- Hızlıdır: Snapshot almak birkaç saniye sürer.
- Esnektir: Test, yazılım yüklemesi, güncelleme gibi geçici işlemler için çok uygundur.
- GUI ve CLI yönetimi kolaydır: vSphere Client veya PowerCLI ile kolayca yönetilebilir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- Uzun süreli kullanım için değildir. 72 saatten fazla snapshot tutulması önerilmez.
- Yedekleme değildir. VM dosyaları silinirse snapshot da işe yaramaz.
- Performans kaybı yaşatır. Delta dosyaları büyüdükçe disk I/O yavaşlar.
- Snapshot chain (zinciri) oluşursa geri alma işlemleri karmaşıklaşabilir.
🔧 Gerçek örnek:
Bir projede, yazılım güncellemesi öncesinde 20 VM’ye snapshot alınmıştı. Ancak 2 hafta boyunca temizlenmediği için delta dosyaları ciddi disk alanı kapladı, performans düştü ve snapshot geri alma işlemi sırasında VM’lerden biri bozuldu. VMware kendisi bile bu yöntemin uzun süreli kullanımına karşı uyarıyor.
2. Storage Snapshot Nedir?
Storage snapshot, VMware katmanından bağımsız olarak, VM’lerin üzerinde çalıştığı disk alanının (Volume, LUN ya da Datastore) storage altyapısı tarafından alınan bir anlık görüntüsüdür.
Bu tür snapshot’lar genellikle donanım üreticisinin (örn. NetApp, Pure Storage, Dell EMC, HPE, Huawei) kendi kontrol mekanizmaları ile oluşturulur.
Teknik Olarak Ne Olur?
- Storage OS, belirli bir LUN veya Volume’daki blokları dondurur.
- Değişiklikler yeni bloklara yazılır (Redirect-on-Write veya Copy-on-Write).
- Snapshot genellikle saniyeler içinde alınır ve storage üzerinde neredeyse hiç yer kaplamaz.
- Bu snapshot’lar klonlanabilir, başka lokasyona replikasyon yapılabilir veya backup yazılımı ile entegre çalışabilir.
Avantajları:
- Performans kaybı yaratmaz: VM’ler storage snapshot’tan etkilenmeden çalışır.
- Geniş ölçekli kullanıma uygundur: Aynı anda yüzlerce VM’yi kapsayan snapshot alınabilir.
- Gerçek yedeklemeye yakındır: Geri döndürme işlemleri hızlı ve güvenilirdir.
- Replikasyon ile DR senaryolarına entegre edilebilir.
Zayıf Yönleri:
- VM bazında değil, LUN bazındadır: Granüler geri dönüş için VSS entegrasyonu veya backup yazılımları gerekir.
- Storage bağımlılığı vardır: Bu özellik sadece destekleyen sistemlerde mevcuttur.
- Bazı storage sistemlerinde lisans kısıtı olabilir.
Gerçek örnek:
Bir müşteri ortamında, NetApp üzerinde saatlik snapshot’lar alınıyor ve bu snapshot’lar DR sitesine anlık olarak replike ediliyordu. Bir ransomware saldırısında, VM’ler şifrelenmişti. Ancak saldırıdan sadece 15 dakika önceki storage snapshot’tan tüm ortam 20 dakika içinde geri getirildi. VMware snapshot kullanılıyor olsaydı bu mümkün olmayabilirdi.
3. VMware vs. Storage Snapshot – Kapsamlı Karşılaştırma
| Özellik | VMware Snapshot | Storage Snapshot |
|---|---|---|
| Lokasyon | Hypervisor (VM düzeyi) | Storage altyapısı (LUN/Volume düzeyi) |
| Kapsam | Tek bir VM | Tüm Volume veya LUN |
| Performans etkisi | Yüksek (uzun süreli kullanımlarda) | Düşük / Yok |
| Tutulma süresi | Kısa süreli (saatler/günler) | Uzun süreli (günler/haftalar) |
| Geri dönüş hızı | Orta | Çok hızlı |
| Yönetim aracı | vSphere, PowerCLI | Storage vendor GUI/API |
| Replikasyon desteği | Yok | Var (DR ortamlarına) |
| Granülerlik | Yüksek (tek VM’e özel) | Düşük (VM bazlı değil, volume bazlı) |
| Kullanım amacı | Test, rollback, küçük değişiklik | Yedekleme, felaket kurtarma, veri koruma |
Ne Zaman Hangisi Kullanılmalı?
| Senaryo | Önerilen Snapshot Türü |
|---|---|
| Güncelleme öncesi kısa süreli geri dönüş ihtiyacı | VMware Snapshot |
| Üretim ortamında yüksek performansla çalışan VM’lerin korunması | Storage Snapshot |
| DR senaryoları, replikasyon, uzak ofise yedekleme | Storage Snapshot |
| Hızlı test klonu oluşturma | Storage Snapshot (klonlama) |
| Konfigürasyon denemesi / test ortamı kurulumu | VMware Snapshot |
Snapshot teknolojisi, BT altyapılarında muazzam bir kolaylık sağlar. Ancak yanlış kullanıldığında ciddi performans ve veri kaybı risklerini de beraberinde getirir.
🔸 VMware snapshot, adeta bir “geri al” butonu gibidir. Geçici ve hızlıdır ama asla yedek değildir.
🔸 Storage snapshot, daha kurumsal, kalıcı ve güvenli bir veri koruma yöntemidir. Replikasyon ve otomasyonla gerçek bir yedekleme stratejisine dönüşebilir.
En iyi yaklaşım her iki teknolojiyi de birlikte ve bilinçli şekilde kullanmaktır.
